مقاله دوم ( هفت فصل ) فصل اول : در هدف اين مقاله دانستى كه قياس برهانى از حيث مقدمات يقينى آن داراى سه قسم احكام است . قسم اول : احكام قياس برهانى از حيث يقين موجود در آن است . كه موضوع مقاله اول بود . قسم دوم : احكامى است از اين حيث كه از كدامين مقدمات يقين حاصل مىشود و از كدامين مقدمات يقين حاصل نمىشود ؛ يعنى احكامى است از حيث شرايط يقينى بودن مقدمات ، بيان اين قسم از احكام موضوع مقاله دوم است . در فصلى از اين مقاله بيان مىشود كه واجب است محمول مقدمه برهان براى موضوع آن ذاتى باشد ، و محمول يا عارض ذاتى و ذاتى ، چند اصطلاح دارد . اصطلاح اول اين است كه ذاتى آن محمولى است كه در حمل يا عروض آن به هيچ واسطه‌اى نياز نباشد ؛ مثلًا خط عارض سطح است بدون اين كه عارض جسم باشد . اصطلاح ديگر اين است كه ذاتى آن محمولى است كه به اقتضاى طبيعت نوعى موضوع ، عارض موضوع مىشود ؛ مانند ، خنده ناكى نسبت به طبيعت انسان ؛ مقابل اين نوع عارض ، عارض غريب است ، و آن عبارت از امورى غريبه از طبيعت ( انسان ) است ، مانند ، فلان مقدار براى انسان . اصطلاح ديگر اين است كه « ذاتى » آن چيزى است كه بر چيزى حمل مىشود كه